Kun je borstkanker vermijden?

Er zijn risicofactoren die je niet kan veranderen en andere waar je wel vat op hebt. Ongeveer 30% van alle borstkankers zou het gevolg zijn van leefstijlfactoren.

Ongeveer één vrouw op acht zal ooit in haar leven borstkanker ontwikkelen. Driekwart daarvan na de menopauze. Bij mannen is borstkanker een zeer zeldzame kanker. Mannen lopen ongeveer één kans op duizend om de ziekte te krijgen. Borstkanker bij mannen vertegenwoordigt minder dan één procent van alle gevallen van borstkanker wereldwijd.  

Leeftijd en geslacht zijn risicofactoren die je niet kan veranderen. Aan andere risicofactoren kan je wel iets doen.  

Risicofactoren die je niet kan veranderen  

Geslacht

Vrouwen lopen honderd keer meer risico op borstkanker dan mannen.  

Leeftijd

De meeste borstkankers komen voor bij vrouwen ouder dan 50 jaar. Hoe ouder, hoe groter het risico. Een vrouw van 70 jaar loopt meer risico dan een vrouw van 50 of 60 jaar. Borstkanker is zeldzaam bij vrouwen jonger dan 40.  

Familiegeschiedenis en genetica

• Sommige mensen hebben een hoger risico om borstkanker te krijgen, in vergelijking met het risico van de algemene bevolking, omdat andere leden van hun familie bepaalde kankers hebben gehad. Dit wordt een familiegeschiedenis van kanker genoemd.
• Als je moeder, zus of dochter de diagnose van borstkanker krijgt, wordt het risico op borstkanker voor jou ongeveer verdubbeld. Dat risico is hoger wanneer meer nabije familieleden borstkanker hebben (gehad) of wanneer een familielid borstkanker heeft ontwikkeld onder de leeftijd van 50 jaar. De meeste vrouwen die een naaste verwant hebben met borstkanker zullen de ziekte echter zelf niet ontwikkelen.
• Sommige mensen hebben een verhoogd risico op borstkanker omdat ze een erfelijk 'gendefect' hebben. Er zijn verschillende 'genfouten' die het risico op borstkanker kunnen verhogen en er zijn testen voor sommige van hen. Het hebben van een van deze defecte genen betekent dat men meer kans heeft om borstkanker te krijgen dan iemand die dat niet doet. Maar het is geen zekerheid.
• De meeste borstkankers ontstaan toevallig, maar ongeveer 5 tot 10% zijn erfelijk, waarvan het merendeel gerelateerd is aan een verandering in het BRCA1- of BRCA2-gen. Dit noemt men borstkankergenen. Daarnaast bestaan er nog andere borstkankergenen, die minder vaak voorkomen.

X-stralen

Blootstelling aan X- of Röntgenstralingen verhoogt het risico op vele soorten kanker, maar de meeste mensen worden echter nooit blootgesteld aan een hoeveelheid straling om veel verschil te maken in ons risico op kanker.

Tegenwoordig proberen artsen de medische blootstelling aan stralingen zo laag mogelijk te houden. Ze proberen zo weinig mogelijk röntgenfoto's of CT-scans uit te voeren, tenzij deze echt nodig zijn natuurlijk. De hoeveelheid straling die wordt gebruikt, is trouwens erg klein.

Veel vrouwen maken zich zorgen over het laten uitvoeren van een mammografie als onderdeel van borstonderzoek omdat het hen blootstelt aan röntgenstralen. De hoeveelheid straling die men krijgt bij een mammogram is echter heel klein. De blootstelling is vergelijkbaar met de blootstelling aan straling bij een vliegtuigreis naar New York.

Radiotherapie

Het gebruik van radiotherapie om borstkanker te behandelen in een bepaalde borst, verhoogt slechts lichtjes het risico op borstkanker in de andere borst. Dat kleine risico wordt echter gecompenseerd door de noodzaak om de oorspronkelijke borstkanker te behandelen.

Als men radiotherapie heeft gehad om een andere vorm van kanker te behandelen, is het risico op het ontwikkelen van borstkanker hoger (in vergelijking met iemand die geen radiotherapie heeft gehad). Dit is met name het geval voor vrouwen die in het verleden borsttherapie voor Hodgkin-lymfoom hebben gehad. Als je radiotherapie nodig hebt bij een Hodgkin-lymfoom of een andere vorm van kanker, bespreek je best het risico met je arts. Men zal borstonderzoek aanbieden indien dit passend is.

Het is belangrijk om te onthouden dat een herval van borstkanker meestal vroeg wordt gedetecteerd wanneer de eerste borstkanker met succes werd behandeld. Ook radiotherapiebehandelingen zijn nu meer gericht dan in het verleden.

Andere medische condities

Vrouwen met diabetes hebben iets meer risico op borstkanker, dan vrouwen zonder diabetes, hoewel men niet zeker weet waarom.

Dens borstweefsel

Het risico op borstkanker is groter bij vrouwen met dicht borstweefsel (in vergelijking met minder dicht weefsel). Zij hebben namelijk minder vet en meer borstcellen en bindweefsel in hun borsten. Onze genetische make-up beïnvloedt de borstdichtheid.

Het hebben van een goedaardige borstziekte kan het risico vergroten. Er zijn 3 soorten goedaardige borstziekten:

1. Niet-proliferatief
   Borstziekten die niet groeien en waarbij de cellen niet delen, worden niet-proliferatief genoemd en verhogen gewoonlijk niet het risico op borstkanker. Maar als men een sterke familiegeschiedenis van borstkanker heeft, heeft men mogelijk een klein verhoogd risico.
2. Proliferatief zonder atypie
3. Proliferatief met atypie (atypische hyperplasie)
   Borstcystes met een overgroei van cellen (proliferatie) maar zonder abnormale (atypische) cellen verhogen het risico op borstkanker in vergelijking met het gemiddelde risico. Ongeveer 1 op 20 borstknobbels (5%) vertoont atypische hyperplasie. Dit betekent dat de cellen geen kanker zijn, maar abnormaal groeien. Atypische hyperplasie verhoogt het risico op borstkanker met ongeveer 3 keer het gemiddelde. Atypische hyperplasie is ongebruikelijk en als men niet heeft verteld dat de borstcyste deze veranderingen vertoonde, moet men zich geen zorgen maken. Men moet altijd eerst de borsten laten controleren om er zeker van te zijn dat dit geen kanker is.

DCIS of LCIS

DCIS en LCIS zijn veranderingen in het borstweefsel die bij sommige vrouwen zouden kunnen ontwikkelen tot borstkanker (zogenaamde ‘voorstadia’). DCIS staat voor ductaal carcinoom in situ. LCIS staat voor lobulair carcinoom in situ.

Vrouwen met een diagnose DCIS of LCIS hebben dubbel zoveel risico op het hebben van een invasieve borstkanker in dezelfde of een andere borst. Maar het is belangrijk om te onthouden dat de meeste vrouwen met LCIS of DCIS geen invasieve kanker zullen ontwikkelen.

Leeftijd waarop menstruatie start en stopt

Men heeft een verhoogd risico op borstkanker als de menstruatie vroeg begint (vóór de leeftijd van 12 jaar). Als men een late menopauze heeft (na de leeftijd van 55 jaar) verhoogt dit het risico op borstkanker in vergelijking met vrouwen met een eerdere menopauze. Dit kan in verband worden gebracht met hormoonspiegels.

Hormonen

Niveaus van het vrouwelijke geslachtshormoon, oestrogeen, en het mannelijke hormoon, testosteron, kunnen het risico op borstkanker beïnvloeden. Vrouwen hebben kleine hoeveelheden van het mannelijk hormoon testosteron in hun lichaam.

Na de menopauze hebben vrouwen met hogere niveaus van oestrogeen en testosteron in hun bloed een hoger risico op borstkanker in vergelijking met vrouwen met de laagste niveaus. Vrouwen met hogere niveaus van testosteron in hun bloed voor de menopauze hebben een hoger risico op borstkanker.

Er is een verhoogd risico op borstkanker bij vrouwen met hogere niveaus van een hormoon dat insulineachtige groeifactor 1 (IGF-1) wordt genoemd. Het is niet duidelijk wat de niveaus van IGF-1 in de bloedstroom regelt. Het is waarschijnlijk gerelateerd aan onze genen, lichaamsgewicht en hoeveel we bewegen.

Etniciteit

Uit een groot onderzoek bleek dat het risico op borstkanker bij witte vrouwen hoger is dan bij welke andere etnische groep ook. Dit is op zijn minst gedeeltelijk te wijten aan levensstijl.

Reeds kanker hebben gehad

Als men borstkanker heeft gehad, heb je een verhoogd risico op het krijgen van nog een borstkanker. De kanker kan dan voorkomen in dezelfde of de andere borst. Uw specialist zal dit natuurlijk nauwlettend in de gaten houden bij je regelmatige controles. Mensen die eerder radiotherapie op de borst hebben gehad voor een Hodgkin-lymfoom toen ze jong waren, hebben ook een hoger risico op borstkanker.

Het hebben van andere vormen van kanker kan natuurlijk ook het risico op borstkanker verhogen.

Het risico op borstkanker is ook groter bij mensen met een van de volgende aandoeningen:

• Melanoom huidkanker
• Longkanker
• Darmkanker
• Baarmoederkanker
• Een type leukemie dat chronische lymfatische leukemie wordt genoemd

Geen kinderen krijgen of ze later in het leven krijgen

Of men kinderen kan krijgen of wanneer, is misschien niet iets dat men kan beheersen. Vrouwen met kinderen hebben een iets lager risico op borstkanker dan vrouwen die geen kinderen hebben. Het risico neemt verder af naarmate men meer kinderen heeft.

Je leeftijd waarop men het eerste kind heeft, heeft ook een effect. Hoe jonger men is als men het eerste kind heeft, hoe lager het risico.

Risicofactoren die je wel kan veranderen

Overgewicht of obesitas

Vrouwen met overgewicht na hun menopauze hebben een hoger risico op borstkanker dan vrouwen die geen overgewicht hebben. Mannen hebben ook een verhoogd risico op borstkanker als ze overgewicht of obesitas hebben.

Overgewicht betekent een Body Mass index (BMI) hebben van tussen de 25 en 30. Obesitas betekent overgewicht met een BMI van 30 of hoger.

Het is belangrijk een gezond gewicht te houden door fysiek actief te zijn en een gezond, uitgebalanceerd dieet te volgen.

Alcohol

Het drinken van alcohol verhoogt het risico op borstkanker. Wijn, bier of sterke drank maakt geen verschil. Vanaf één standaardglas per dag stijgt het risico met 10 procent. Wat betekent dat concreet? Gemiddeld heeft een vrouw tussen 40 en 50 jaar 1,45% kans om borstkanker te ontwikkelen. Met één glas per dag stijgt haar risico naar 1,59% (+ 10%) en naar 1,74% met 2 glazen per dag (+ 20%). Een vrouw tussen 50 en 60 jaar heeft gemiddeld 2,4% kans op borstkanker als ze niet drinkt; drinkt ze één glas per dag stijgt haar risico naar 2,64% (+ 10%). Met twee glazen naar 2,88% (+ 20%) en met 3 glazen naar 3,12% (+ 30%).

Volgens de aanbeveling van de Hoge Gezondheidsraad drink je best geen alcohol. Als je het toch af en toe doet, houd het dan op maximum 10 alcoholeenheden per week.

Contraceptieve pil

Er is een zeer klein verhoogd risico op borstkanker wanneer men de anticonceptiepil neemt. Deze toename van het risico gaat terug tot normaal 10 jaar nadat men is gestopt met het gebruik ervan.

Borstkanker is zeldzaam bij jonge vrouwen. De meeste vrouwen die de pil nemen, zijn tussen 20 en 35 jaar oud. De kleine toename van dit risico gedurende de tijd dat vrouwen de pil innemen, betekent heel weinig extra gevallen van borstkanker.

Hormoontherapie in de menopauze

Sommige vrouwen nemen hormoonsubstitutietherapie (HST) om hinderlijke overgangsklachten of menopauzale klachten te verminderen. Er zijn 2 hoofdtypen HST: gecombineerde HST (oestrogeen en progesteron) en HST met oestrogenen alleen. Bijna iedereen gebruikt de gecombineerde vorm. De vorm met oestrogenen is bestemd voor vrouwen die om medische redenen hun baarmoeder chirurgisch lieten verwijderen. Gecombineerde HST (oestrogeen en progesteron) geeft meer kans om borstkanker te veroorzaken dan alleen HST met oestrogeen. Het risico op borstkanker verhoogt vooral wanneer vrouwen HST minstens 5 jaar innemen. De risicotoename is beperkt en te vergelijken met het extra risico met één tot twee alcoholconsumpties per dag.

Neem HST enkel bij hinderlijke klachten en stop het gebruik zodra de overgang voorbij is. Als je borstkanker hebt gehad, mag je geen HST nemen.

Te weinig lichaamsbeweging

Er is een verhoogd risico op borstkanker als je een zittend leven leidt en minder dan 150 minuten matige lichaamsbeweging per week hebt.

Lichaamsbeweging is meer dan je in het zweten werken in een sportclub. Activiteiten waarvan je hartslag stijgt, je het een beetje warm krijgt of een beetje buiten adem maakt, gelden als matige activiteit. Ieder dag een halfuur stevig wandelen, verlaagt je risico op borstkanker en als je borstkanker hebt, versnelt lichaamsbeweging je herstel en het vermindert het risico op herval.  

Geen borstvoeding geven

Moedermelk is het beste voor iedere pasgeborene, daarover bestaat geen twijfel. Toch is niet voor iedereen weggelegd. Dankzij borstvoeding loop je ook een lager risico op borstkanker. Het beschermend effect is zeer bescheiden: je risico vermindert met 4% als je één jaar lang borstvoeding geeft. Geef je 2 jaar borstvoeding, dan vermindert je risico met 8%.

Roken

Vooral vrouwen die op jonge leeftijd beginnen roken, lopen een groter risico op borstkanker. Het risico is bescheiden maar neemt toe met de duur en de intensiteit van het roken.  

Risicofactoren waarvoor geen duidelijke bewijzen zijn

Over sommige factoren bestaat er een vermoeden, maar is er geen zekerheid rond het verhogen van het borstkankerrisico. Enkele van deze factoren zijn:

Het effect van voeding

Er is veel onderzoek gedaan naar de vraag of voeding het risico op borstkanker verhoogt. Tot nu toe zijn de meeste bevindingen niet overtuigend en inconsistent. Eerder onderzoek bekeek het effect van een aantal voedingsmiddelen op borstkanker, waaronder: zuivelproducten, vezels, fruit, soja (soja), maar vond geen uitsluitsel.

Onderzoek naar voeding en borstkanker is erg moeilijk, omdat we allemaal zoveel verschillende soorten voedsel eten in zulke verschillende hoeveelheden. Een groot onderzoek genaamd EPIC (European Prospective Investigation into Cancer) onderzoekt het verband tussen levensstijl en kanker. Het omvat ongeveer 520.000 mensen in 10 Europese landen.

Het eten van een gezond, uitgebalanceerd dieet kan helpen om een gezond lichaamsgewicht te behouden. Er zijn dan weer wel aanwijzingen dat overgewicht of obesitas het risico op borstkanker verhogen.

Nachtdienst

Het verrichten van nachtwerk zou het risico op borstkanker verhogen, maar dat effect lijkt eerder een onrechtstreeks gevolg van de nachtdienst. Vrouwen die nachtwerk verrichten eten gemiddeld ongezonder, waardoor ze vaker overgewicht hebben, en ze sporten minder. Overgewicht en weinig lichaamsbeweging zijn risicofactoren voor borstkanker.

Hormoonverstoorders

Hormoonverstoorders zijn chemische stoffen die de werking van onze eigen hormonen kunnen nabootsen en blokkeren, omdat ze toevallig een gelijkaardige chemische structuur hebben. De meeste verpakkingen bevatten hormoonverstoorders. Ze vermijden is een bijna onbegonnen zaak. Hormoonverstoorders worden met tal van ziekten in verband gebracht, waaronder borstkanker. Het is heel moeilijk om de reële impact in te schatten.