Lange-termijneffecten van de behandeling

Veel vrouwen (en mannen) merken dat hun lichaam en geest niet meteen terugkeren naar het niveau van vóór de diagnose. Klachten zoals vermoeidheid, een ‘dikke arm’ (lymfoedeem) of concentratieproblemen – ook wel ‘chemobrein’ genoemd – komen vaak voor en kunnen het dagelijks leven beïnvloeden. In dit artikel lees je meer over deze langetermijneffecten en wat je kunt doen om de impact ervan te verminderen.

Vermoeidheid

Vermoeidheid na borstkanker is anders dan gewone moeheid. Je blijf je moe voelen, zelfs als je rust. Het kan voelen alsof je batterij nooit helemaal oplaadt. Ook slapen helpt niet altijd zoals je gewend was, en dat kan je energie nog meer ondermijnen. Het is een veelvoorkomend en vaak langdurig symptoom. Naar schatting negen op de tien kanker-overlevers heeft er mee te maken, vooral wanneer chemotherapie en/of radiotherapie deel uitmaakten van de behandeling. De vermoeidheid heeft verschillende oorzaken: directe gevolgen van de behandeling, aanwezigheid van bloedarmoede, schildklier- of hartproblemen als gevolg van de behandeling, psychologische factoren (depressie, angst voor herval), slaapstoornissen, pijn, overgewicht of weinig sociale steun.  

Er kan iets aan gedaan worden. Lichaamsbeweging, zoals wandelen, fietsen, krachttraining en yoga, heeft een bewezen gunstig effect op de vermoeidheid bij borstkanker-overlevers. Doe het in groep, of individueel, waar je het best bij voelt. Mindfulness en cognitieve gedragstherapie (een vorm van psychotherapie) helpen ook. Medicatie is er niet.

De vermoeidheid vermindert geleidelijk in de loop van het eerste jaar na de behandeling. Bij een minderheid verdwijnt ze nooit helemaal.

Dikke arm (lymfoedeem)

Door het wegnemen van de lymfeklieren in de oksel tijdens de operatie of door bestraling van de okselregio, kan zich hier lymfe opstapelen en aanleiding geven tot lymfoedeem, die zich verspreidt over de hele arm. Je krijgt dan een zogenaamde ‘dikke arm’, een lange-termijneffect van de behandeling met gevolgen, zoals gevoelsstoornissen in de arm, verminderde beweeglijkheid en een verhoogde gevoeligheid voor infectie. Daarnaast is een dikke arm ook esthetisch hinderlijk. Een dikke arm gaat meestal niet vanzelf weg, maar er zijn goede behandelingen om de hinder te beperken en de klachten te verminderen. Daartoe behoren lymfedrainage door een kinesitherapeut, oefeningen, het dragen van een compressiemouw, gewichtsbeheersing, wondjes vermijden of ze meteen goed verzorgen. Bij ernstig lymfoedeem past men soms een operatie toe waarbij men de lymfebanen probeert te herstellen.

Chemobrein

Concentratieproblemen, vergeetachtigheid of moeite met woorden vinden,... het komt wel vaker voor bij mensen die een behandeling voor borstkanker hebben ondergaan, vooral na chemotherapie. Je hersenen lijken prikkels langzamer te verwerken. Deze klachten hebben altijd bestaan, maar de verzamelnaam ‘chemobrein’ die men hiervoor gebruikt, is van recentere datum. Een andere nieuwe benaming voor deze klachten is ‘brain fog’.  

Een chemobrein kan het dagelijks leven en de kwaliteit van leven behoorlijk beïnvloeden. Een precieze oorzaak is niet gekend, maar men vermoedt dat het te maken heeft met effecten van chemotherapie op de hersencellen enerzijds en met vermoeidheid, angst en hormonale veranderingen door de kankerbehandeling anderzijds. Het kan enkele jaren aanslepen, maar er is iets aan te doen. Zo is het belangrijk om structuur te brengen in je dag. Gebruik een agenda, maak to do-lijstjes of zet herinneringen in je smartphone. Laat het multitasken achterwege en doe één ding tegelijk. Een gezonde levensstijl is sterk aan te bevelen. Lichaamsbeweging, zoals wandelen, fietsen of yoga, helpt tegen chemobrein. Gun jezelf de tijd om te herstellen.