Zorgen met een taalbarrière

Personen met een migratie-achtergrond zijn de taal of talen die artsen gebruiken niet altijd machtig. Niet zelden nemen ze dan hun kind mee om te tolken. ‘Dat is altijd een slecht idee,’ zegt Mosè Piazza, intercultureel bemiddelaar in het Ziekenhuis Oost-Limburg in Genk. ‘Het is niet aan een minderjarige om aan zijn mama uit te leggen dat ze borstkanker heeft’.

Communicatie is heel erg belangrijk in de interactie tussen arts en patiënt. Maar wat als je de taal niet machtig bent? België telt een grote migrantenpopulatie en zeker nieuwkomers hebben tijd nodig om onze taal te leren. Mosè Piazza bracht het onderwerp onder de aandacht tijdens de Week van de Taboes op 6 november in Genk. De Week van de Taboes, van 3 tot 8 november, werd georganiseerd door de vzw Actieve Interculturele Federatie+ (AIF+) en die dag stond kanker op de agenda. Mensen met een migratie-achtergrond die nog niet lang in ons land verblijven, krijgen vaak met taalbarrières te maken, terwijl taal essentieel is om een correcte zorgrelatie tot stand te brengen tussen zorgverlener en patiënt. Wat als hen iets ernstigs overkomt?

Professionele tolken

‘Artsen kunnen beroep doen op een professionele tolk. In het Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL) bestaat de mogelijkheid om te werken met intercultureel bemiddelaars die naast de taal ook het cultureel aspect vertalen aan de hulpverlener. Het inschakelen van een tolk of bemiddelaar is steeds vooraf te plannen.’ Mosè Piazza verleent in zijn ziekenhuis regelmatig taalhulp en houdt rekening met culturele verschillen. ‘Een professionele tolk kan je inschakelen via een videocall, de tolkentelefoon of door een iemand ter plekke te laten komen.’ Artsen binnen en buiten de ziekenhuizen kunnen ook een sociaal tolk inschakelen via het Agentschap Integratie en Inburgering. Sociaal tolken zijn professionele tolken die naast onderwijsinstellingen en lokale besturen ook door zorgverleners kunnen worden ingeroepen. Deze tolkendienst wordt gesubsidieerd en is kosteloos voor de patiënt. In 2024 werden 484 tolken aangevraagd door gezondheidswerkers, inclusief ziekenhuizen, zo laat het Agentschap Integratie en Inburgering weten. Daarmee maken ze ongeveer 10% van alle aanvragen uit. In vier jaar tijd werden sociaal tolken net geen 60.000 keer ingezet bij medische consultaties, gemiddeld dus minder dan 20.000 keer per jaar. Het is een druppel op een hete plaat.

‍

‘Het is niet aan een minderjarige om aan zijn mama uit te leggen dat ze borstkanker heeft’.

Vertaalapps

Daar zitten vertaalapps mogelijk voor iets tussen. Kunnen vertaalapps, zoals Google Translate, professionele tolken vervangen? ‘Geenszins,’ reageert Mosè. ‘Vertaalapps vertalen letterlijk, maken fouten en houden geen rekening met culturele gevoeligheden en verschillen. Als de arts de vertaling niet kan controleren, zijn ernstige fouten niet uit te sluiten en ligt miscommunicatie voor de hand.’ Een onderzoeksrapport van 2024 naar de kwaliteit van vertaalapps van het Agentschap Integratie en Inburgering concludeert dat de diverse beschikbare apps, inclusief ChatGPT, min of meer gelijkaardige prestaties neerzetten, maar dat de kwaliteit afhankelijk is van de taal waarvoor de app gebruikt wordt. Voor sommige minder voorkomende talen werken deze apps vaak nog niet goed. ‘Deze vertalingen houden ook geen rekening met fijngevoeligheden of culturele verschillen,’ vult Mosè Piazza aan. ‘Deze apps zijn prima voor korte eenvoudige conversaties, zoals de weg vragen in het buitenland, maar niet geschikt voor consultaties tussen een arts en een patiënt.’ Overigens moet de zorgverlener, die in de app spreekt, dat voorzichtig doen, in goed verstaanbare volzinnen met de juiste intonatie, anders maakt zo’n app er helemaal een potje van.

Informele tolken

De meest gebruikte manier om de taalbarrière te overbruggen is partner, zus, buurvrouw die de taal wel machtig is… meenemen naar de consultatie. ‘Informeel tolken is voor moeilijke gesprekken nooit een goed idee’, vindt Mosè Piazza, ‘Een partner die zijn vrouw moet vertellen dat ze kanker heeft, zal dat zelden op dezelfde manier doen als een professionele tolk. Misschien laat hij pijnlijke details weg en krijgt ze niet het hele verhaal. Misschien heeft de man het zelf niet goed begrepen van de dokter, waardoor hij het niet goed kan overbrengen.’ Veel mensen met een migratie-achtergrond en een taalbarrière nemen hun minderjarige kinderen mee op consultatie. ‘Kinderen worden hiervoor te pas en te onpas van school gehouden, waardoor ze het risico lopen op schoolachterstand,’ stelt Mosè vast. ‘Bovendien worden ze zo mee verantwoordelijk om mama of papa de juiste  boodschap over te brengen. Vaak doen ze hun best, maar het hakt er wel in. Een minderjarige laten tolken bij een moeilijk gesprek is niet oké en traumatiserend voor het kind. En met kind bedoel ik iedereen tot 18 jaar.’ Mosé Piazza verwijst naar een campagne die waarschuwt voor het inzetten van kinderen als tolk in de zorg en die momenteel in Nederland loopt. De affiche ‘Dit is een kind en geen tolk’ spreekt boekdelen. ‘Een gelijkaardige actie zou ook nuttig zijn in België.’

‍